Vanaf zondag een tocht langs “De Grens” bij de VPRO

Tommy Wieringa (Credit: Merlijn Doomernik)

Tommy Wieringa (Credit: Merlijn Doomernik)

De Nederlandse grenzen vormen een bron van verhalen, die erop wachten om verteld te worden. Tommy Wieringa, zelf afkomstig uit de oostelijke grensstreek, onderzoekt in De Grens de rafelranden van Nederland. In een reis door eigen land vraagt hij zich af hij waarom de grenzen lopen zoals ze lopen en hoe de grenzen ons verdelen en verenigen.

De grens, die sinds de oprichting van de Europese unie langzaamaan vervaagt, is in het verleden bepaald door oorlogen en wapenstilstanden, door politieke, strategische en economische belangen. Soms zijn ze ontstaan door verdedigingswerken, door de ligging van rivieren of door nijvere kolonisten, maar ze werden ook gebruikt om dat wat niet welgevallig was, in een verre uithoek weg te kunnen stoppen.

VPRO, vanaf zondag 24 februari 2013, 20.20 uur, Nederland 2

De reis voert langs illustere grensbewoners en cruciale momenten in de vaderlandse geschiedenis. Wie is die grensbewoner? Wat is zijn identiteit en hoe ziet zijn dagelijkse bestaan eruit?

Aflevering 1: De Grens in Drenthe – Onder anarchisten (zondag 24 februari)

‘Uit turf, jenever en achterdocht, heeft onze lieve Heer de Drent gewrocht’ luidt het gezegde. Nadat Duitse kolonisten de woeste veengrond ontgonnen hadden, is dwars door het moerassige laagveen met een pennenstreek een kaarsrechte grenslijn getrokken. Langs deze lijn bereist Tommy Wieringa de grens tussen Drenthe en Duitsland. Van Zwarteberg recht naar beneden, langs afstammelingen van de eerste kolonisten, illegale radiopraktijken in het bos, begraafplaatsen in het hoogveen, een Dirndlverkiezing en naar het vergeten Duitse krijgsgevangenenkamp Wesuwe.

Aflevering 2: De Grens in Zeeland – De verkeerde kant van de grens (zondag 3 maart)

De grens van Zeeuws-Vlaanderen ligt deels in de Westerschelde. Nederland en België beheren deze onvoorspelbare waterweg gezamenlijk. Hier heeft de strijd tegen het water de mensen gevormd, het water dat zowel beschermer als vijand van de Zeeuwen is.

Een reis langs verdwenen dorpen, of dorpen die op het punt staan te verdwijnen. Hoe moet je leven met de eeuwige dreiging van het water of onteigening vanwege de zogenaamde ‘natuurcompensatie’ boven je hoofd? Met het vooruitzicht dat eens je huis onder water zal verdwijnen, ofwel door de natuur danwel door toedoen van de mens?

Aflevering 3: De Grens in Brabant – De laatste grenswacht (zondag 10 maart)

In Castelré ontmoet Wieringa broers en zussen die door de Belgische enclaves in Brabant allen een andere nationaliteit hebben. In de Eerste Wereldoorlog waren deze enclaves broeinesten van smokkel en spionage. Ook veel Duitse deserteurs staken illegaal de grens over, zodat door de Duitsers tussen Vaals en Cadzand de beruchte ‘Dodendraad’ werd gespannen, waar 2000 volt op stond. Mietje Pauw heeft er vele levens gered. Bijna honderd jaar later vertelt haar zoon daarover. En hoewel de grens steeds verder vervaagt, is de grensstreek volgens boswachter Dré Stuijts nog altijd favoriet terrein voor stropers, dieven en smokkelaars.

Aflevering 4: De Grens in Gelderland – Die Liebe war Schuld daran (zondag 17 maart)

Via Elten, Lobith en de Rijn reist Tommy Wieringa Duitsland in. Daar waar je niet weet of je in Nederland of Duitsland bent, waar de mensen soms zelf vergeten welke nationaliteit ze hebben. Gebieden die na de Tweede Wereldoorlog door Nederland werden geannexeerd, en later weer voor veel geld aan Duitsland terug werden verkocht. Tijdens de Eltense Butternacht, één van de grootste smokkeloperaties ooit, verdienden Duitsers en Nederlanders samen zo’n slordige 50 miljoen D-mark aan deze teruggave.

Ook hoort Wieringa verhalen over grensoverschrijdende liefdes en ontmoet hij Nederlanders die een Duitse wijk annexeren, maar vergeten daar te integreren.

Aflevering 5: De Grens in Limburg – Het vergeten land (zondag 24 maart)

Tommy Wieringa reist langs de zuidelijkste grens van Nederland, in Limburg. Langs smokkelactiviteiten bij het ‘gat in de grens’ en een verzoenende wielerronde tussen Duitsers en Limburgers. Hij ontmoet de laatste ideële esperantisten die nog altijd bijeen komen in het voormalige neutrale staatje Moresnet bij Vaals, daar waar ooit het vierlandenpunt was.

Limburg hoort pas 200 jaar bij Nederland. Jarenlang diende het slechts als troef op de internationale onderhandelingstafel. De Limburger, wat is zijn identiteit, met wie voelt hij zich het meest verwant: de Duitser, de Belg of de Nederlander?

Aflevering 6: De Grens in Groningen – Het laatste huis van Nederland (zondag 31 maart)

In Oost-Groningen luistert Tommy Wieringa naar de zucht van de laatste communist: alles is geprobeerd om de regio er weer bovenop te helpen, maar niets heeft geholpen.

Bij de laatste barak van werkverschaffingskamp ‘De Beetse’ vertelt de zoon van een NSB’er over zijn internering daar, en in de lege hallen van strokartonfabriek ‘De Toekomst’ probeert een voormalig werknemer uit te leggen wat nu precies die typische geur van strokarton was.

Helemaal in het noordelijkste puntje van de provincie ten slotte, woont een man voor wie het westen veertig jaar geleden al te druk was. Hij vond stilte in noordoost-Groningen. Hij vult zijn dagen met lezen en houthakken – in het laatste huis van Nederland.

Bron: VPRO

~ door pietboon op 19/02/2013.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

 
%d bloggers liken dit: